Zwitserland kan tegen Engeland op het EK geschiedenis schrijven door voor het eerst in de geschiedenis de halve finale van een groot toernooi te bereiken. Het voetbal in het Alpenland is dan ook echt figuurlijk van een hoog niveau. Letterlijk is het dat al. In het dorpje Gspon vind je de Ottmar Hitzfeld Arena met het hoogst gelegen voetbalveld van Europa. Dat is bovendien de geboorteplaats van het EK Bergdorpjesvoetbal, dat traditiegetrouw vlak voor het echte EK gespeeld wordt.
Als het Nederlands elftal zich kwalificeert, mag ook het Alpen Oranje zich op gaan maken voor een toernooi ergens op eenzame hoogte. Na Gspon trekt het circus de laatste edities dwars door de Alpen. De selectie is zo klaar: Alle spelers van bondscoach Ernie Brandts komen uit voor vierdeklasser RKVV Vijlen, het vlekje in het Limburgse heuvelland, op 280 meter boven NAP en het enige bergdorpje van Nederland.
Het alternatieve EK is in 2008, met Sepp Blatter zelf als warm pleitbezorger, ontstaan als ludiek protest tegen de organisatie van het echte Europees Kampioenschap in Oostenrijk en Zwitserland. Behalve in het logo is er nul aandacht voor de Alpenbewoners. Fabian Furrer, tot op de dag van vandaag de president van het oranisatiecomité, bedenkt het ludieke Bergdorf EM - das verrücktesten Fussbalturnier in den Alpen - om aandacht te vragen en geld op te halen voor de bergregio’s en hun problemen.
Kabelbaan
Hij is oud-speler van FC Gspon, de bespeler van de Hitzfeld Arena. Het dorp is alleen per kabelbaan te bereiken, met de auto kun je er niet komen. Het veld wordt aan drie kanten omringd door diepe ravijnen. En ondanks de hoge netten verdwijnen er jaarlijks zo’n honderden ballen in de diepte tijdens de officiële Zwitserse bergcompetitie.
Want, die bestaat. Om de kosten iets te drukken en de contributie betaalbaar te houden, dalen de leden voor de eerstvolgende training af om in het dal te speuren naar de verloren exemplaren. Maar alle ballen terugvinden is een illusie gebleken. En soms belanden ze ook gewoon op onbereikbare plaatsen. Duizend stuks zijn ze al wel kwijtgeraakt in de 40 jaar dat de club bestaat. Toch is het volgens ervaringsdeskundigen een magische plek om te voetballen, tussen de machtige bergen, de gletsjers en ontelbare naaldbomen.
Viktor Terpstra is ooit op de heilige grond der bergvoetballers geweest. Hij krijgt bijna nachtmerries als hij denkt aan Gspon. “Ik ben de perschef van het Alpen Oranje”, introduceert hij zichzelf. “Zeg maar de Kees Jansma van de ploeg.” Hij reist mee met een professionele cameraman en maakt tijdens het EK een dagelijkse update.
Terpstra heeft 1 klein probleem. Hij heeft hoogtevrees. “Niet handig inderdaad”, grinnikt hij over zijn doodsangsten op weg omhoog. “Ik ben echt trillend aangekomen. Die kabelbaan gaat steil de hoogte in en dan over zo’n enorme afgrond. De wind ertegenaan… Pfff. Je hoort ook altijd van die horrorverhalen over die dingen… Zeven kleuren.” Terpstra is de drijvende kracht en per ongeluk ook de man die het bergvoetbal naar Vijlen heeft gebracht. “In 2011 was dat.”
De ondernemer, die met zijn vrouw een Cubaans hotel bestiert in ’t Limburgse, heeft net als Jansma ‘een kleine achtergrond’ in de media en weet hoe je een verhaal verkoopt. “Ik had toen de eerste vrijwillige sneeuwbrigade van Nederland opgericht.”
Dorpelingen die de witte stoepjes van de ouderen schoonvegen, voorzien van een herkenbare rode muts. “In die tijd had je hier nog sneeuw. De laatste jaren rukken we zelden uit. Oh en ik was voor ons bergdorpje in die tijd op zoek naar een skilift.” Edwin Evers pikt ’t op en laat Terpstra op Radio 538 zijn verhaal doen.
Het Amsterdamse Buitenveldert heeft namens Nederland aan het eerste EK Bergdorpjesvoetbal in Gspon meegedaan en dat zint de Zwitserse organisatie niks. De hoofdstad ligt notabene onder zeeniveau. De Nederlandse Ski Vereniging wordt ingeschakeld om een betere kandidaat te vinden. Blijkbaar staat daar 538 aan op kantoor. “De volgende dag hingen ze aan de lijn. Of we 1. lid wilden worden, 2. die skilft zouden ze mee helpen en 3. of we iets zagen in het EK.”
“We hoorden dat met oud en nieuw”, zegt Patrick van Wezel, de voorzitter van RKVV Vijlen. “We dachten echt dat het een grap was. Toen zijn we gaan zoeken op internet en bleek al heel snel dat het wel echt serieus was. We zijn meteen begonnen met de voorbereidingen.”
Dat begint al met de regels. Omdat het in de bergen lastig is om grote stukken vlakke grond te vinden en de meeste dorpjes op hoogte piepklein zijn, zijn de spelers dus schaars. Er wordt 8 tegen 8 op een kleiner veldje gespeeld, zonder buitenspel, in twee keer 22,5 minuut. Dat vergt toch wat aanpassingen. En het meedoen is wel een kostbare zaak. Alleen het inschrijfgeld is al 10.000 euro. “We werken met een totaalbudget van ongeveer 40.000 euro.”
Dat is niet misselijk voor een dorpje met amper 1400 inwoners. Dus schiet de ene na de andere activiteit uit de grond om die euro’s maar te vinden. Terpstra vervolgt: “We hebben bijvoorbeeld een sponsordiner georganiseerd. Kregen we de goederen voor niks en hebben we de ondernemers gevraagd om te komen voor 110 euro per couvert. Met honderd man wil dat wel.”
Nu het geld steeds schaarser wordt, moet de club echt helemaal los. De voorzitter: “Dit jaar hebben we ook een dropping georganiseerd, een barbecue en een bieravond. En net als het grote Oranje hebben we een uitzwaaiwedstrijd gehouden. Tegen de Belgen. De Rode Bergduivels. Het is wel goed voor de saamhorigheid in het dorp…”
Het Alpen Oranje loopt er dan wel chique bij. “We hebben shirts, warming up-shirts, polo’s voor als we stad ingaan en trainingsjacks. Allemaal gesponsord. Die Oostenrijkers kwamen gewoon in hun Lederhosen, haha.” Vijlen heeft de laatste 3 edities van het Bergdorf EM meegedaan. In 2012 voor het eerst als het hele circus de tenten opzet in Kleinarl in Oostenrijk, op dik 1000 meter hoogte.
Voorzitter Van Wezel gaat ook mee. Hij is namelijk ook verzorger, masseur en amateurdokter van de ploeg. Dat brengt hem op een zijspoor. “Een arts is er helemaal niet! Bij een Fransman schoot eens een knie uit de kom. Moest ik aan de slag. Ik had als enige een beetje verstand van medische zaken.” In één van de video’s zien we ook de doelman van Oranje zijn pijnlijke schouder behandelen met grote zak diepvriesfriet.
Terug naar Oostenrijk, misschien wel meteen de mooiste editie. “Je voelde je daar echt een prof. Zo werd je echt behandeld. In het kleedlokaal lagen de shirts klaar. ’s Ochtends, ’s middags en ’s avonds het eten… Wanneer maak je dat mee als amateurvoetballer?” Alle wedstrijden zijn live te zien, thuis in het dorp. Het openingsduel is zelfs live op de Zwitserse tv.
Volwassen kerels janken
Kortom, je waant in in Oranje. De opstelling die wordt voorgelezen door de professionele speaker van Red Bull Salzburg en om het af te maken, de volksliederen. Terpstra geniet daar het meest van. “Volwassen kerels die staan te janken. Dat doet echt wat als je daar staat en het Wilhelmus wordt gespeeld. Prachtig. Ik zeg ook altijd, wij zijn de kortste weg naar Oranje.”
Eddy – de keu – Achterberg, ooit bij Roda assistent, is dan nog bondscoach. “Dat is een vriend van mijn verzekeringsagent”, zegt Terpstra lachend. “Dat gaat natuurlijk altijd via via. Maar die man is ook bevriend met Louis van Gaal. Dus ja, je kan zeggen dat Louis ook bijna bondscoach was van Alpen Oranje. Maar die had geloof ik toen wel wat anders aan zijn hoofd, haha.”
Al bij aankomst is het meteen even slikken voor de delegatie. “We dachten mee te doen aan een of ander bierbuikentoernooi. We keken bij aankomst naar de eerste wedstrijd, Oekraïne – Italië. Man dat leek wel hoofdklasse. De jongens zijn van schrik om 11 uur naar bed gegaan.”
Vijlen sneuvelt dan ook al in de groepsfase, maar geniet. “Ze hadden daar ook zo’n tent staan op het terrein. Elke avond ging het dak eraf. Prachtig. Met al die nationaliteiten samen 1 groot feest. De Limburger had het over de Europese eenwording wat nog niet zo wilde vlotten, behalve hier in een piepklein dorpje in de Oostenrijkse bergen.”
Pas 10 jaar later kan Vijlen op voor revanche. Het Alpen Oranje zit voor de editie van 2016 bij wijze van spreken al in de bus richting het Franse bergdorp Morzine. En dan plaatst het grote Oranje zich niet voor een EK, voor het eerst sinds 1984. En dus gaat het feest niet door. Dat zijn de regels. “We hebben toen nog van alles geprobeerd om de organisatie om te praten, maar die wilden er niets van weten. Helaas.”
Pierre Vermeulen
Terpstra gaat wel. “Ik ben met de Belgen meegereisd. Zit je dat toernooi aan de zijlijn. Dat hebben ze er wel een paar keer ingewreven, haha.” Door corona wordt het geduld van het Nederlandse bergdorpje nog een paar jaar extra op de proef gesteld, maar dan kan het in 2022 naar het Zwitserse Zermatt. Met de nieuwe bondscoach: Roda-icoon Pierre Vermeulen. Vanwege zijn kwakkelende gezondheid wordt ook en goede bekende Ernie Brandts aan de staf toegevoegd.
In de schaduw van de imposante Matterhorn haalt Nederland de halve finale. “Ik heb wel heel veel respect gekregen voor het amateurvoetbal”, straalt bondscoach Brandts. Kay Selder is dan nog speler/trainer van RKVV Vijlen en herinnert zich maast het succes vooral de blaren. “Het was daar de hele week 30 graden. En dan op dat kunstgras. Echt iedereen had er last van.”
Hij doet de voorbereiding met Alpen Oranje. “We hebben op de vereniging ook een bergveld nagebootst. Het is dan wel 8 tegen 8, maar je moet toch je types hebben. Een spelmaker, een breekijzer een leider. En je kan het beste je linies aanhouden, twee of drie. Anders kom je nergens.”
Bijscholing nodig dus? “Haha. Nee dat bestaat bij de KNVB een cursus bergvoetbal.” Wel people management. “We hadden 16 spelers mee, 2 elftallen. Maar die jongens betalen allemaal 300 tot 500 euro om mee te gaan. Die kun je moeilijk niet allemaal laten spelen.”
Italiaans dorpje
Trainer Selder doet het in de reguliere competitie eigenlijk te goed in het bergdorpje en juist dat verpestte de complete voorbereiding van het Alpen Oranje op het EK van dit jaar in juni. Vijlen eindigt dit seizoen als tweede en speelt play offs om een plek in de derde klasse. Dat gaat net mis, maar als het seizoen eindelijk klaar is, wordt het EK al bijna afgetrapt.
Halsoverkop vertrekt de ploeg naar Italië dit keer, naar het dorpje Macugnaga op 1300 meter hoogte. Na een busreis van 16 uur, moet Nederland meteen aan de bak tegen Engeland. “Dat is een iets andere voorbereiding dan Koeman haha…” Nog een klein verschilletje. De supporters van het Alpen Oranje zitten gewoon in dezelfde bus. “Ik vond dat niet zo’n goed idee. Vaders moeders, opa’s en oma’s. Vaak toch wat ouder hè. En in een bus met voetballers wordt 1 ding niet gedaan: slapen.” Gelukkig haalt iedereen heelhuids de eindbestemming.
Dan wacht letterlijk meteen Engeland. “Die spelen gewoon ouderwets kick-and-rush, ook op een klein veld”, zegt Selder. En keihard ook nog. “Ze hadden 2 rode kaarten moeten hebben”, foetert Brandts. Nu alleen. Op het allerlaatste moment haakt Vermeulen af vanwege zijn gezondheid. ‘We’ geven het in de laatste secondes weg, 1-1. “Mag nooit”, vindt Brandts.
Al gaat wel het verhaal dat het team van de Isle of Man een oud-(jeugd)speler van United heeft gestrikt voor deze editie. En als je de openingswedstrijd niet wint… In het bergvoetbal is er de beruchte dag 2. “Dan hebben ze de kroegjes ontdekt”, zegt voorzitter/masseur/verzorger Van Wezel. “Maar goed, dat mag ook. Het zijn amateurs.”
Het team van Brandts (nog altijd een beroemdheid in Italië na het WK’78: “Ze zijn me nog niet vergeten merk ik”) sneuvelt in de kruisfinales tegen favoriet Italië, 6-1! “Jammer dat we ze al zo snel kregen. Zij waren goed en wij hadden allemaal een offday.” Dat is nog een ander groot verschil met het grote Oranje. Niemand maalt erom. Dat het EK verregent, het veld vrijwel onbespeelbaar is.. Het is 1 groot feest. De bergvoetballers zijn een soort grote Europese familie.
Dus doet het extra pijn dat het recente noodweer in Noord-Italië het speelstadje heeft getroffen. “Het café waar we anderhalve week geleden nog biertjes stonden te drinken is compleet verwoest. Onvoorstelbaar toch?”, zegt Terpstra. “Niks van over. En hotel Flora waar we hebben gegeten… Vernield.” En dus komt Vijlen in actie. “We gaan wel wat doen.” Een compilatie van foto’s, met steunbetuigingen in het Italiaans is onderweg. “Om ze een hart onder de riem te steken.” Meer acties volgen ongetwijfeld.
In 2028 doet het Alpen Oranje gewoon weer mee. “Als het allemaal kan, we staan ervoor open”, zegt de voorzitter. De trainer vult aan: “Voetballen tussen de bergen, met de Monte Rosa of de Matterhorn op de achtergrond. Het blijft iets magisch.” Zeker voor het platteland. Ook al is het dan het minst platte stukje.