<
>

De val van grootmacht Schalke 04

Met de degradatie van Schalke 04 is het Duits voetbal een grootmacht op het hoogste niveau verloren. Hoe groter de reus, hoe destructiever de val. In het geval van de club uit Gelsenkirchen is het maar de vraag of opkrabbelen überhaupt een optie is. Financieel kruipt Schalke op een braakliggende bodem en sportief is meteen promoveren uit de 2. Bundesliga weinig ploegen weggelegd. Hoe Schalke als club in verval raakte.

Het is de zomer van 2016 wanneer Christian Heidel voor het eerst plaatsneemt in zijn nieuwe stoel. Voor hem staat een balkje met zijn naam, met daaronder zijn functie: technisch directeur van Schalke 04. Eigenlijk is het ondenkbaar dat iemand zonder voetbalachtergrond de lijnen uitzet bij een van de grootste clubs van de wereld. Enkel Bayern München, FC Barcelona, Benfica, Boca Juniors, Vasco de Gama en Sporting Clube de Portugal hebben meer betalende leden dan Die Königsblauen.

Directeur tegen onkostenvergoeding
Om zonder voetbalachtergrond het technisch beleid te regelen, is een druk die in woorden niet valt uit te drukken. Vooral bij een traditieclub als Schalke. Toch lijkt het op voorhand geen hele gekke gedachte om Heidel tot opvolger van Horst Heldt te bombarderen. De voormalig autoverkoper heeft ervaring in het vak. Tegen een onkostenvergoeding maakt hij van Mainz 05, tot dan een gemiddelde 2. Bundesliga-club, een stabiele Bundesliga-club. In de stad waarbij de schaduw van de Dom van Frankfurt de stadsgrenzen aantikt op een late zomeravond is Bundesliga-voetbal op zichzelf al een utopie. Onder het beleid van Heidel kwalificeert de Rijn-club zich in 2016 zelfs voor de vierde keer voor Europees voetbal.

Keuzes om Jürgen Klopp en Thomas Tuchel hun eerste kans als hoofdtrainer te geven pakken fenomenaal uit voor Karnevalsverein Mainz. Heidel maakt keuzes op basis van intelligentie en daarvan kunnen ze in Gelsenkirchen nog wel een portie gebruiken. Het idee is dat Schalke met de visie van zijn versbakken technisch directeur de niet te dichten kloof met Bayern München toch op een of andere manier kan verkleinen. En dat mag wat kosten, vindt toenmalig Schalke-directeur Clemens Tönnies.

Met Weinzierl seizoen 2016-2017 in
Allereerst kondigt Schalke de komst van coach Markus Weinzierl aan, die FC Augsburg al een aantal jaar met minimaal budget in de Bundesliga houdt. De recordverkoop van Leroy Sané voor de zomer brengt geld in het laatje bij de roemruchte mijnwerkersclub, al vertrekt Joel Matip dezelfde zomer transfervrij naar Liverpool. Geld stopt Heidel allereerst in de 19-jarige Breel Embolo, die 26,5 miljoen euro moet kosten en daarmee een recordaankoop is. De transfervrije Naldo geldt achterin als opvolger van Matip, maar de Braziliaan is aardig op leeftijd en kost een Vinex-wijk aan salariskosten.

Wanneer er aan het eind van het seizoen 2016-2017 34 speelrondes zijn geweest, staat Schalke op plek 10 en is het in de verlenging van de kwartfinales van de Europa League uitgeschakeld door Ajax. Voetballend gezien was het allemaal niet om over naar huis te schrijven en hoewel er met Heidel als technisch manager is gekozen voor iemand die voor een omslag moet zorgen in het clubbeleid ontkomt ook de nieuwe technisch man er niet aan om een nieuwe coach aan te stellen. Iets wat onder Heldt ook al te vaak voorkwam met 6 hoofdtrainers in 5 jaar.

Nieuw seizoen, nieuwe trainer
Heidel is er normaliter totaal niet de man naar om hoofdtrainers te ontslaan. In zijn laatste vijftien jaar bij Mainz zijn er slechts vijf hoofdtrainers. Maar Weinzierl kan niet aanblijven en weet al lang wie hij daarvoor wil aanstellen: Domenico Tedesco. Heidel kent de Italiaanse Duitser uit het jeugdvoetbal, toen ploegen van zijn Mainz volledig het veld werden geblazen door de door Tedesco-geleide jeugdelftallen van Hoffenheim.

Met de titel ‘de nieuwe kroonprins van het Duitse trainersgilde’ zijn de verwachtingen hooggespannen. Tedesco laat namelijk bij zijn eerste taak als hoofdcoach fenomenale resultaten zien. Erzgebirge Aue verlaat in de twaalf wedstrijden onder zijn leiding de laatste plaats en alleen Hannover en Stuttgart - die dat seizoen promoveren - verzamelen in dat tijdsbestek meer punten. Na drie dagen van gesprekken durft Heidel het aan om van de slechts 32-jarige Tedesco zijn nieuwe hoofdtrainer voor het seizoen 2017-2018 te maken.

Portemonnee wordt opnieuw getrokken
Sead Kolasinac gaat transfervrij naar Arsenal, Eric Choupo-Moting verkast voor niets naar Stoke City en Benedikt Höwedes en Johannes Geis worden tegen een vergoeding verhuurd. Inkomsten uit transfers genereert Schalke amper, terwijl de club wel de portemonnee trekt om Nabil Bentaleb definitief voor 19 miljoen euro over te nemen. In Yevgen Konoplyanka voor 12,5 miljoen euro en de 20-jarige Amine Harit voor 8 miljoen euro is er geld besteed om de ondermaatse voorhoede van het seizoen daarvoor te versterken.

Mede doordat Schalke geen last heeft van Europese belasting gaat het qua resultaten voorspoedig in het Ruhrgebied. Het voetbal onder Tedesco is alles behalve groots, maar uiteindelijk is met een tweede plaats Champions League voetbal veiliggesteld. Het doelsaldo van slechts +16 zegt eigenlijk alles. In het hele seizoen wint Schalke niet met meer dan twee goals verschil en de meeste doelpunten komen uit standaardsituaties. Alleen spits Guido Burgstaller scoort vaker dan de kopsterke Naldo.

Transfervrij naar Bayern
In de zomer van 2018 gebeurt het weer dat Die Knappen een speler zien vertrekken naar de grootste club van Duitsland: Leon Goretzka. Ook voor de aanvoerder van Schalke blijft de betaling van een transfersom uit. Dat betekent dat ook Heidel - die eveneens Max Meyer transfervrij naar Crystal Palace ziet vertrekken - er maar niet in slaagt om transfersommen te ontvangen voor Schalke’s beste spelers. De lokroep van Bayern vindt meestal al jaren eerder plaats, waarna spelers weigeren hun contract in Gelsenkirchen te verlengen. Daardoor zit er voor Schalke weinig anders op dan spelers voor minder geld te verkopen omdat ze nog maar een jaar vastliggen of toezien hoe ze uit hun contract lopen.

Opnieuw zwelt de kritiek op Heidel aan wanneer aankopen als Mark Uth, Salif Sané en Sebastian Rudy niet presteren. Alleen Embolo en Bentaleb hebben ooit meer geld gekost voor Schalke dan Rudy. Dat Bayern hem ‘afdankt’ voor zestien miljoen en daar zelf een transfervrije Goretzka voor terug krijgt, zegt alles over de verhoudingen in het Duitse voetbal. Wanneer Schalke zijn eerste vijf wedstrijden van het seizoen verliest, is het hommeles. Heidels doelstelling is om per drie jaar twee keer Champions League te spelen, maar het voetbal zag en ziet er niet uit en nu daar ook nog verliespartijen bijkomen, is het gezicht van Heidel nog vaker te zien in de Duitse kranten.

Heidel stapt op
Stormen waaien niet zomaar over en zeker niet in de kritische Duitse pers. Wanneer Schalke ondermaats blijft presteren, aankopen geblesseerd raken of geen bal raken en Tedesco toch niet de geniale gek blijkt zoals hij in eerste instantie werd neergezet, besluit Heidel op 23 februari 2019 de eer aan zichzelf te houden na een 3-0 nederlaag tegen zijn oude club Mainz: hij stapt op. Heidel heeft zijn best gedaan, maar zijn aanpak slaat simpelweg niet aan.

Jochen Schneider is drie dagen na het vertrek van Heidel aangesteld als nieuw technisch directeur. De dan 48-jarige Schneider helpt in Brazilië met het opzetten van RB Brasil, waarna hij werkt bij Red Bull New York, Red Bull Salzburg en RB Leipzig.

Monsternederlaag tegen City
Tedesco zelf mag in eerste instantie blijven ondanks dat degradatie op de loer ligt. Berichten circuleren in de media dat de Italiaanse Duitser voor de wedstrijd tegen Werder Bremen nog wordt ontslagen, maar dan zit Tedesco gewoon op de bank. Voorzitter Clemens Tönnies spreekt: “Wie nu nog niet van een crisis spreekt, snapt de situatie niet.” Vier dagen later volgt een ontluisterende 7-0 nederlaag tegen Manchester City in de achtste finales van de Champions League, een evenaring van de grootste nederlaag ooit in de knock-out-fase van het toernooi. Dat Tedesco het veld mag ruimen, moge duidelijk zijn.

Huub Stevens is een van de bestuursleden die heeft gepleit voor de komst van Schneider. De Nederlandse trainer die met Schalke de UEFA Cup won in 1997 krijgt de vraag voorgelegd of hij Die Königsblauen niet in de Bundesliga wil houden. De Limburger stapt in en doet wat hij altijd doet: Schalke redden. In een 2-4 overwinning bij Dortmund speelt Schalke zich drie speelrondes voor het einde veilig en verspert het de aartsrivaal de titel.

Alle aankopen van Heidel eruit
Voor Schneider ligt er een titanenklus klaar. Hij moet én op zoek naar een nieuwe coach én met een nagenoeg lege portemonnee op zoek naar versterkingen. De lijn is helder wanneer Embolo, Konoplyanka, Bentaleb en Rudy - recordaankopen onder Heidel - nog dezelfde zomer vertrekken, al geldt voor de laatste twee op huurbasis. De 19-jarige Ozan Kabak is de belangrijkste aankoop voor het seizoen 2019-2020. De Turk heeft een kostenplaatje van 15 miljoen euro.

Nieuwe coach is David Wagner, de Duitse Amerikaan die onder Stevens in 1997 nog de UEFA Cup wint met Schalke. Als coach promoveert Wagner met Huddersfield Town naar de Premier League, voor het eerst in 45 jaar. Nog grotere prestatie is dat de trainer The Terriers een seizoen op het hoogste niveau houdt. Dat kunststukje herhalen lukt niet en Wagner krijgt in januari 2019 de bons in Engeland. Een half jaar heeft hij zich dus kunnen voorbereiden op een avontuur bij Schalke.

Schalke is niet fit
Onder een van de beste vrienden van Liverpool-coach Klopp is het begin alleraardigst. Voordat corona het seizoen stillegt op 8 maart na 25 speelrondes staat Schalke op een zesde plek. Slechts zes keer verliest Wagner en zijn ruit op het middenveld lijkt aan te slaan. In de coronastop verschijnen met regelmaat video’s van Bayern-spelers die op de gekst mogelijk manieren fit blijven. Ook bij andere Bundesliga-clubs komt af en toe een update over de fysieke gesteldheid van spelers.

Rondom Schalke blijft alles angstvallig stil. Veel te stil voor de drukte die altijd om Schalke hangt. Wanneer het optrainen klaar is en op 16 mei de Bundesliga hervat, staat de derby met Dortmund op het programma. Terwijl kijkers moeten wennen aan een stadion zonder fans en toegevoegd stadiongeluid wekenlang trending topic is op social media ziet de Schalke-fan een afgang van jewelste. Borussia Dortmund is met 4-0 te sterk in eigen huis. Veel belangrijker: Schalke leek kort na rust al buiten adem.

Ook Nübel vertrekt transfervrij
In de wedstrijden die nog volgen na corona pakt Schalke nog twee punten in negen wedstrijden en eindigt het in het seizoen 2019-2020 op de twaalfde plek, zus punten boven de degradatiestreep. De onrust is compleet wanneer ook aanvoerder/keeper Alexander Nübel laat weten dat hij zijn contract niet verlengt en voor volgend seizoen ook al een plekje heeft bemachtigd in de selectie van Bayern. Dat blijft pijn doen.

Corona heeft erin gehakt bij Die Königsblauen, niet allerminst omdat voorzitter Tönnies vertrekt. De man die aan het eind van elk seizoen alle financiële gaten dicht, komt eerst in opspraak vanwege een denigrerende uitspraak over Afrikanen. Tijdens de eerste coronagolf ontstaat er vervolgens in een van zijn fabrieken een enorme corona-uitbraak. Onder 6.000 medewerkers blijken 1.500 besmettingen, waardoor het Duitse district Gutersloh in lockdown moet. Fans van Schalke vormen een menselijke ketting bij de club met het motto ‘Schalke is geen slachthuis’. Waarna Tönnies na 19 jaar aftreedt als voorzitter.

Slachthuis in Allianz Arena
Geld is er dus al helemaal niet in Gelsenkirchen. Het team, dat sinds de hervatting al negen keer niet won, speelt zijn eerste wedstrijd van het seizoen in de Allianz Arena. Het stadion in München heeft wat weg van een slachthuis, want van Schalke blijft met een 8-0 nederlaag weinig over. Wanneer de ploeg van Wagner ook zijn tweede duel verliest tegen Werder komt Wagner bij Schneider op kantoor. Daar is de mededeling dat de Amerikaan mag vertrekken. Vertrouwen in een goede afloop is er na twee speelrondes al niet meer.

In de Duitse Manuel Baum wijst Schneider zijn opvolger aan. Als oud-coach van Augsburg en Duitse jeugdelftallen moet hij een frisse wind brengen. Wat hij brengt is een overwinning op Regionalliga-club Schweinfurt in de beker en vier gelijke spelen in de competitie. De kerst haalt hij niet, onder meer omdat het Tasmania Berlin-record steeds vaker wordt aangehaald. Als tussenpaus komt Stevens twee duels voor de groep. In de Bundesliga verliest zijn ploeg ongelukkig van Bielefeld en in de Pokal verslaat zijn ploeg SSV Ulm.

Record Tasmania
De druk op Schneider is ondertussen gigantisch. Geen van zijn beslissingen heeft op de lange termijn iets positiefs teweeggebracht. De keuze op de nieuwe hoofdtrainer valt op de Zwitser Christian Gross (66), die al sinds 2014 in de zandbak zit. Bij zijn tweede duel wint Schalke van Hoffenheim met 4-0. Een opleving na dertig wedstrijden zonder zege, waardoor het record van Tasmania (31 duels zonder zege) langer voortduurt dan 55 jaar.

Financieel is in de winterstop weer wat ruimte. Juventus licht de optie op Weston McKennie en Liverpool huurt Kabak. Oud-vedettes Klaas Jan Huntelaar en Shkodran Mustafi komen daardoor transfervrij naar de Veltins-Arena en met Kolasinac huurt Schalke nog een belichaming van de club. Ondanks hun komst blijkt de winst tegen Hoffenheim maar een minimale opleving. Gross pakt nog twee punten waarna de spelersgroep in opstand komt voor de wedstrijd tegen Stuttgart, die een paar uur later met 5-1 verloren gaat. Na twee maanden is Gross op 28 februari alweer de vierde coach die dit seizoen vertrekt.

Complete sportieve leiding ontslagen
Op dezelfde dag krijgt de complete sportieve leiding van de club te horen ontslagen te zijn, waar Schneider dus ook bij hoort. Eerder in de maand hoorde de technisch directeur al dat zijn werk na de zomer niet meer nodig is, maar met een vloedgolf aan ontslagen hoopt de Raad van Commissarissen voor een gigantische omslag te zorgen. Zowel binnen als buiten het veld. Schalke borrelt tot een cocktail van wanhoop. Wanneer de nieuwe coach Dimitrios Grammozis - een relatief onbekende Duitse Griek - bij zijn eerste persconferentie komt, is de eerste vraag: “Wat doet u jezelf aan?” Er wordt niet eens lacherig op gereageerd.

Grammozis heeft ook niets te verliezen. Het is begin maart en Schalke heeft pas negen punten verzameld. In elf wedstrijden moeten Die Königsblauen een gat van minimaal negen punten goed maken, maar dat gat vergroot zichzelf alleen maar als er ook onder de Griek maar een keer drie punten meegaan naar Gelsenkirchen. Verwijten voor de vijfde trainer zijn er dan ook niet. Verwijten zijn er genoeg te maken. Vier prominenten met hun visie.

Visie prominenten
Oud-speler Youri Mulder (52): “Het technisch beleid heeft de afgelopen jaren enorm gefaald. De laatste twee technische directeuren zijn daar verantwoordelijk voor, maar hadden beter gecontroleerd moeten worden door het bestuur. Omdat dit niet gebeurde, werd het een soort chaotische machtsvacuüm en werd het op sportief gebied een slecht geleide club. De verkeerde spelers hebben te veel geld gekost en Schalke-spelers hebben niet genoeg opgeleverd. Het geschuif van functies heeft ook niet bijgedragen aan een goede clubstructuur. De enige positie die consequent goed is ingevuld is die van de Onder 19 met trainer Norbert Elgert. De jeugdopleiding rendeert daardoor zo goed, maar in de 2. Bundesliga is het zaak dat er genoeg kwaliteit naast die jongens staat. Het is belangrijke dat ze daarnaast de goede voetballers houden zodat je goed voetbal gaat spelen en niet meegaat in het vechtvoetbal van de 2. Bundesliga.”

Oud-trainer Huub Stevens (67): “Deze zomer neem ik afstand van Schalke 04, omdat het voor mij tijd is om echt tijd door te brengen met mijn gezin. Natuurlijk kan ik Schalke van advies voorzien als ze daarom vragen, maar een functie ga ik niet meer bekleden. Bij Schalke zijn ze de afgelopen tijd veelal bezig geweest om zich voor te bereiden op volgend seizoen. Als je in deze positie zit, kan dat niet anders. Natuurlijk is dat niet leuk, maar dat moet. Wat dat betreft is het een enorm sterk teken dat Gazprom het contract met Schalke heeft verlengd. Ze blijven de club trouw omdat ze zien wat dit voor een enorm krachtige club kan zijn en er is altijd veel talent in deze omgeving geweest. Voor Schalke is het vooral zaak om zo snel mogelijk terug te keren in de Bundesliga.”

Oud-speler Simon Cziommer (40): “Het is treurig hoe de club de afgelopen jaren wordt geleid. Heel eerlijk is het er sinds het vertrek van Rudi Assauer niet beter op geworden. Er was een tijdelijke opleving onder Tedesco, maar het beleid van Heidel heeft geen voet aan de grond gekregen. Nu hij terug is bij Mainz zie je dat daar ook weer rust is. Er zijn bij Schalke altijd teveel mensen die ergens iets van vinden en zich mee bemoeien. Daardoor is er slecht selectiebeleid geweest. Er ligt altijd een vergrootglas op Schalke, maar nu is er echt een moment om schoon schip te maken. Wie past er nou het beste bij welke functie. Ze hebben een technisch directeur nodig als Ted van Leeuwen. Iemand die ziet: dit is het budget en dit is de doelstelling. Dan gaan we dit doen.”

Analist Arnold Bruggink (43): “Dit zat er een keer aan te komen. Schalke heeft te lang op een te grote voet geleefd. Te grote namen willen halen. Te veel geld uitgegeven. En er zijn altijd zoveel personen die zich bemoeien met de club. Wat dat betreft is het ook iets typisch uit de Bundesliga heb ik het idee. Bij HSV zat het er ook een keer aan te komen en zo zijn er wel meer clubs. Schalke wilde met Heidel de kant op die hij bij Mainz had ingezet. Maar Schalke is zoveel groter. Daar krijg je niet de tijd om echt iets te gaan veranderen, er is bij Schalke altijd onrustig en dan wordt hij er weer uitgezet. Het zegt iets over hoe dat daar gaat. Ze moeten gewoon een keer een plan voor de langere termijn aangaan. Zoals Dortmund dat bijvoorbeeld echt heeft aangepakt. Als Schalke nu op dezelfde manier doorgaat en binnen een jaar promoveert, degraderen ze weer.”