Ajax dacht onder Fred Grim de weg omhoog te hebben gevonden, maar zakte op bezoek bij AZ dankzij liefst zes tegentreffers op historische wijze door het ijs. ESPN analyseert wat de Amsterdamse ineenstorting in Alkmaar blootlegt.
Uitgerekend in de week dat Grim bekendmaakte het seizoen als Ajax-trainer af te maken, liep zijn ploeg tegen een evenaring van de grootste nederlaag uit de clubhistorie aan. “Natuurlijk maken we de laatste weken wat stappen, maar het is een feit dat we er nog lang niet bovenop zijn”, constateerde aanvoerder Davy Klaassen na afloop.
Analyse van het verval van Ajax met en zonder bal.
Ajax speelt AZ in de kaart
De waarschijnlijk pijnlijkste conclusie uit het verloren bekerduel met AZ, is dat Ajax de thuisploeg grotendeels zelf in de kaart speelt. AZ-trainer Maarten Martens wil de as gesloten houden en positioneert buitenspelers Isak Jensen en Weslley Patati relatief laag en naar binnen. Het doel is om Ajax in de opbouw zodoende buitenom te dwingen.
AZ, overduidelijk ook niet in grootse vorm verkerend, heeft aanvankelijk moeite om deze gewenste veldbezetting te vinden. De thuisploeg laat vooral het eerste halfuur behoorlijke ruimtes in de as, maar Ajax profiteert hier mede door het gemis van de geblesseerde Youri Baas niet van. Illustrerend is dat Ko Itakura in de eerste veertig seconden twee keer voor een breedtebal kiest, in plaats van dat hij een middenvelder diagonaal vrijspeelt.
De derde keer dat Itakura een vergelijkbare keuze maakt, leidt indirect tot de openingstreffer. Anderhalve minuut na de aftrap kiest hij voor een breedtebal op Owen Wijndal. Via de uitzakkende en nadrukkelijk om de bal vragende Steur had Ajax Youri Regeer met zijn gezicht vooruit kunnen vrijspelen, maar Itakura speelt de bal breed naar Wijndal.
De linksback verplaatst het probleem vervolgens naar Mika Godts, die aan de zijlijn op de huid wordt gezeten door een felle Mees de Wit. De Belgische Ajacied laat zich eenvoudig aftroeven door De Wit. De opeenstapeling van verkeerde keuzes en individuele fouten wordt gevolgd door twee ketsers van Vitezslav Jaros. De Ajax-keeper laat twee afstandsschoten glippen en ziet Troy Parrott de tweede keer dankbaar profiteren.
Het vroege openingsdoelpunt is een droomscenario voor AZ, dat met de voorsprong op zak het initiatief gretig bij Ajax kan leggen. In balbezit grossieren de Amsterdammers vervolgens in verkeerde keuzes. De ruimtes om middenvelders van achteruit te bereiken liggen er wel degelijk, maar Ajax kiest in de opbouw al in een vroeg stadium voor de lange bal.
Op de spaarzame momenten dat Ajax tegen AZ wél kiest voor positiespel door de as, is de technische uitvoering ver ondermaats. Aannames springen van de voet, passes zijn slordig of de ontvangende speler heeft te veel tijd nodig.
Door een zichtbaar gebrek aan vertrouwen, duidelijkheid en op meerdere posities ook kwaliteit vindt Ajax de oplossingen aan de bal niet. Ondanks 61 procent balbezit creëert Ajax voetballend nauwelijks iets. Grim constateert na afloop dat het verval bij zijn spelers groot is in vergelijking met de afgelopen wedstrijden. “Dan val je terug in oude, slechte gewoontes”, verzucht de Ajax-trainer.
Dat geldt ook voor wat Ajax in defensief opzicht laat zien.
Twijfel in het doordekken
“Het is belangrijk dat we een succesbeleving met elkaar hebben”, vertelt Grim eind november, na zijn eerste overwinning als Ajax-trainer in duel met FC Groningen. “Hoe ga je dat in de eerste plaats creëren? Door in een hele compacte en goede organisatie te staan.”
Deze opvatting helpt Ajax in de weken die volgen. Onder Grim staat Ajax tegenstanders gemiddeld per negentig minuten bijna twee passes meer toe dan onder John Heitinga voordat het de bal verovert. Ook valt op dat alleen PEC Zwolle, Fortuna Sittard en FC Volendam gemiddeld genomen lager voor het eigen doel verdedigen dan Ajax onder Grim.
Deze veilige, lage en compacte defensieve structuur van Ajax valt tegen AZ opvallend genoeg weg nadat een fout van Josip Sutalo de 2-0 inleidt. Uit de eerste keer dat Ajax hoger op het veld druk op AZ probeert te ontwikkelen, wordt Parrott door Rome Jayden Owusu-Oduro in de diepte gelanceerd.
Zoals vaker dit Ajax-seizoen leiden dit soort fouten tot groot verval. Na een tegenslag lijken afspraken en patronen weg te vallen. Twijfel en onzekerheid sluipen direct in het elftal en zorgen er in het restant van de eerste helft voor dat AZ de druk op het Ajax-doel kan verhogen.
Ogenschijnlijk uit angst om weer één op één geklopt te worden blijven Sutalo en Itakura beiden hangen bij een klutssituatie.
Iets vergelijkbaars gaat er mis in aanloop naar de 3-0 vlak voor rust. In dezelfde zone ontfermen Itakura, Regeer en Klaasen zich met zijn drieën over de diepgaande Kees Smit, maar niemand heeft oog voor de inschuivende Peer Koopmeiners. Op de rand van het strafschopgebied plaatst hij doeltreffend raak.
In de rust probeert Grim te repareren en Ajax met het inbrengen van Rayane Bounida en Raúl Moro terug in de wedstrijd te helpen. Tevergeefs, want na een minuut in de tweede helft is de Ajax-defensie op de rand van het strafschopgebied opnieuw een AZ-middenvelder uit het oog verloren. Ditmaal profiteert Smit zelf.
Hoewel Ajax in deze zone twee man overtal heeft, loopt Smit uit de rug van Gloukh volledig vrij. Met wat fortuin valt de pass van Mijnans voor zijn voeten, waarna Smit er 4-0 van maakt en de wedstrijd direct na rust definitief in het slot gooit. Na een gefrustreerde rode kaart voor Wijndal loopt AZ in overtal nog uit naar 6-0, een evenaring van de grootste nederlaag van Ajax sinds de invoering van het betaald voetbal in 1954, evenals toen er in april 2024 met 6-0 werd verloren van Feyenoord.
Voetballend vermogen en zekerheid
Hoewel Grim al meermaals onthulde liever aanvallender te spelen, toont de harde nederlaag tegen AZ aan dat zijn ploeg hier nog niet klaar voor is. Op het eerste moment dat Sutalo in een grote ruimte in een één-op-één-duel terechtkomt, is hij direct kwetsbaar. Na de 2-0 loopt Ajax verdedigend vervolgens haast steevast uit positie. De Amsterdammers boekten goede resultaten vanuit een laag en compact blok en zullen daar tegen Go Ahead waarschijnlijk weer op teruggrijpen.
Zoals bij het ontbreken van Baas nu waarschijnlijk ook naar jongeling Aaron Bouwman zal worden gekeken. Itakura én Sutalo in het hart van de defensie blijkt te veel van hetzelfde. Bouwman is verdedigend grillig, maar heeft opbouwend duidelijk een streepje voor op aan de bal weifelende Sutalo en Itakura. Gevraagd naar het sterkste aspect van zijn spel, hoeft de tiener zelf niet lang na te denken. “Het inzicht. Ik kan het spel redelijk goed lezen en met mijn rust aan de bal kan ik wel ver komen, denk ik.” Toeval of niet: met Bouwman in de basis won Ajax dit seizoen bovendien altijd.
Tegen Go Ahead Eagles moet Ajax een nieuwe crisis zien te bezweren. Terugvallen op het aanwezige voetballende vermogen en defensieve zekerheid lijkt het devies.
Ajax - Go Ahead Eagles is zaterdag 17 januari vanaf 16:30 uur LIVE te zien op ESPN 2.