Ajax is in de openingsfase van dit seizoen nog op veel plekken zoekende. In de voorbereiding en eerste competitieduels valt op dat trainer John Heitinga in balbezit experimenteert met meerdere rollen voor zijn backs. ESPN analyseert de verschillende uitwerkingen op de backposities bij Ajax in het aanvalspel.
Als linksback is Owen Wijndal tot dusver de eerste keuze van Heitinga, die Wijndal de kans gaf na het vertrek van Jorrel Hato. Op de andere flank van de verdediging strijden Anton Gaaei, Youri Regeer en Lucas Rosa om speeltijd. “Dat ligt allemaal nog heel dicht bij elkaar”, vertelde Heitinga vorige week over die concurrentiestrijd.
Bij de seizoensouverture tegen Telstar was Regeer de startende rechtsback. Afgelopen weekend, op bezoek bij Go Ahead Eagles, kreeg Gaaei een basisplaats en viel Rosa zelfs eerder in dan Regeer. Het tekent de zoektocht van Heitinga naar zijn ideale formatie.
Niet alleen qua personele invulling, maar ook op tactisch vlak zijn Heitinga en zijn staf nog zoekende met de backs. Zo speelt Ajax op bezoek bij Go Ahead in de eerste fase van de opbouw lange tijd met zowel Gaaei als Wijndal laag naast de centrumverdedigers.
Vanuit deze structuur, met controlerende middenvelders Jorthy Mokio en Kenneth Taylor kort voor de defensie, heeft Ajax moeite het middenveld te bereiken. Dit resulteert in de onderstaande passmap, waarin Ajax duidelijk zichtbaar voornamelijk om het middenveld heen speelt.
Dit kan niet het uitgangspunt zijn geweest van een team dat vanuit balbezit wil domineren, zoals Heitinga met Ajax betaamt. Dergelijke teams willen juist zo veel mogelijk balbezit en diepgang door de as, omdat dit compact verdedigen voor tegenstanders moeilijker maakt en doorgaans leidt tot de beste weg richting het vijandelijke doel. Wanneer een ploeg vooral rondom speelt, kan een tegenstander relatief eenvoudig meebewegen en de ruimtes klein houden.
Bij uitstek de rol van de backs is hierbij in balbezit cruciaal. In het recente VriendenLoterij Eredivisie-verleden kenden Erik ten Hag en Arne Slot grote successen door hun rechtsbacks, respectievelijk Noussair Mazraoui en Lutsharel Geertruida, in het middenveld te laten komen, als zogenaamde inverted wingback.
Afgelopen seizoen evolueerde Champions League-winnaar Paris Saint-Germain deze trend door rechtsback Achraf Hakimi in balbezit zelfs als aanvallende middenvelder te gebruiken. Binnen de landsgrenzen doet PSV inmiddels iets vergelijkbaars met Sergiño Dest en Mauro Junior.
Het contrast met Ajax in Deventer is wat dat betreft groot. Door de veldbezetting van Ajax, met Wijndal en Gaaei laag op het veld en Taylor en Mokio kort voor de defensie, lukt het Go Ahead regelmatig succesvol om druk door de as te ontwikkelen. Met aanvallende middenvelder Jakob Breum naast spits Victor Edvardsen wordt het verdedigende centrum vastgezet. Rechtsbuiten Richonell Margaret knijpt op deze momenten iets naar binnen, om een pass naar Wijndal uit te lokken. De linksback komt vervolgens regelmatig in de problemen.
In andere gevallen, waar via een middenvelder bijvoorbeeld alsnog Ko Itakura of Youri Baas onder de eerste druk kan worden vrijgespeeld, worden zij door een gebrek aan afspeelmogelijkheden al snel gedwongen tot een lange bal.
Een bijkomend nadeel van de statische Ajax-veldbezetting laag op het veld, is dat er niet tijdig genoeg aansluiting is zodra er in de opbouw wordt gekozen voor een lange bal naar Weghorst.
In de negentiende minuut demonstreert Ajax al voorzichtig hoe het ook anders kan. Met centrumverdedigers Baas en Itakura iets breder uit elkaar en Mokio en Taylor die op het middenveld diagonaal ten opzichte van elkaar bewegen, worden de ruimtes voor het drukzettende Go Ahead moeilijker te belopen.
Als Wijndal vervolgens in iets hogere positie wordt aangespeeld, heeft hij ditmaal wel een uitweg via de pendelende Taylor. Zulke aanvalsopbouwen zijn echter meer uitzondering dan regel.
Zeker voor de rust worden dergelijke aanvallen echter nauwelijks op de mat gelegd. Veel vaker worden de backs opgezadeld met lastige ballen in vrij uitzichtloze posities, iets wat dan bijvoorbeeld resulteert in de onderstaande pass van Wijndal op Raúl Moro.
Dit is een bal die liever wordt vermeden, omdat de ontvangende buitenspeler aan één kant al wordt beperkt door de zijlijn en met zijn rug naar het vijandelijke doel makkelijk onder druk gezet kan worden.
Backs met specifieke kwaliteiten
Gaaei en Wijndal worden niet geholpen door de veldbezetting in de opbouw, maar zeker voor de rust nemen beiden tegen Go Ahead zelf ook te weinig initiatief om het spelbeeld te veranderen. Terwijl de rechts- en linksback wel degelijk specifieke kwaliteiten hebben die waardevol kunnen worden ingezet. Dit bewijzen de twee na ruim een halfuur spelen.
Aanvankelijk lukt het Ajax vanuit de statische 4+2-structuur (vier verdedigers op lijn en twee middenvelders ervoor) niet om een opening te vinden in de organisatie van Go Ahead. Zodra Gaaei op rechts echter sprintend een loopactie maakt, trekt hij ruimte voor Berghuis. Na een kantwissel maakt Wijndal een loopactie richting de linkerhalfruimte zodra Baas aan de bal komt. Dit zijn dynamische patronen die bij Ajax nog te vaak ontbreken.
Logischere wisselwerking
Na de rust heeft Ajax tegen Go Ahead op vier posities een andere speler ten opzichte van de basisopstelling. Dit sorteert niet direct effect, maar in het laatste halfuur krijgt Ajax wel degelijk meer grip op de wedstrijd. In deze fase voetbalt de ploeg van Heitinga zich over de linkerflank meermaals naar mogelijkheden.
De belangrijkste reden hiervoor is de logischere wisselwerking tussen Wijndal en invaller Oscar Gloukh op deze flank. In de eerste helft verkeren Wijndal en Moro veelal in dezelfde zonde, maar met de zwervende Gloukh vaak als extra middenvelder heeft Wijndal op links de ruimte om de hele flank te bestrijken. In de zeventigste minuut leidt dit patroon tot een afgekeurd doelpunt van Berghuis.
Enkele minuten later is Wijndal vooral van waarde door niet aan de bal te komen. Met een felle sprint fungeert hij buitenom bij Gloukh als bliksemafleider, waarna de Israëliër na een dribbel Berghuis in schietpositie brengt op de rand van het strafschopgebied.
Weer luttele minuten later kan Gloukh zelf schieten na een combinatie op links. De creatieveling zet de aanval zelf op door Berghuis tussen de linies te bereiken. Via Wijndal, die opnieuw voor breedte zorgt, en Wijndal krijgt de dynamische Gloukh de bal uiteindelijk terug. Zijn schot eindigt op de handen van Jari de Busser.
Tegen Heracles Almelo wordt het interessant om te zien met welke backs Heitinga zijn zoektocht naar zijn ideale samenstelling voortzet. Ajax beschikt over backs met genoeg gebreken, zoals hun voetballende vermogen in de kleine ruimte en gebrekkige verdedigende oriëntatie, maar heeft ook vleugelverdedigers die met hun specifieke kwaliteiten als het timen van loopacties op een manier zeker van waarde kunnen zijn.
Tegen Heracles zal moeten blijken of Ajax kan voortborduren op de slotfase tegen Go Ahead.
Ajax - Heracles Almelo is zondagmiddag vanaf 16:45 uur LIVE te zien op ESPN.