De terugkeer van de targetman: "Het spel begint pas als hij de bal krijgt"

Een cheatcode, ‘fraude voor de competitie’ of oneerlijk. Alle krachttermen worden dit seizoen van stal gehaald. De komst van Tolu Arokodare maakt de tongen in de VriendenLoterij Eredivisie flink los, maar de bijna twee meter lange gestalte van de spits van Ajax is absoluut geen uitzondering.

Clubs als Feyenoord (Nacho Ferri), FC Twente (Wout Weghorst), Go Ahead Eagles (Stefán Sigurdarson), Sparta (Milan Zonneveld), Cambuur (Nicolas Binder), FC Utrecht (Artem Stepanov) en Fortuna Sittard (Lequincio Zeefuik) springen dit seizoen namelijk allemaal op dezelfde trend. De traditionele targetman is weer he-le-maal terug, in een nieuw jasje. Wat is de toegevoegde waarde van dit soort spitsen? En waarom kiezen steeds meer clubs weer voor dit profiel in de punt van de aanval?

ESPN neemt samen met een drietal targetman-adepts de proef op de som.

Wat is een targetman?

Een fysiek sterke, centraal opgestelde aanvaller in sporten zoals voetbal, die fungeert als voornaamste aanspeelpunt voor lange passes, hoge voorzetten en direct spel. Zo omschrijft Oxford Dictionary - de Britse Dikke van Dale - de targetman. Een definitie die de lading aardig dekt, maar volgens ervaringsdeskundige René Eijkelkamp nog niet het hele verhaal vertelt.

“Een targetman is iemand die het veld in balbezit zo groot mogelijk probeert te maken”, begint de voormalig spits en spitsentrainer. “Ik zeg altijd tegen de jongens die ik begeleid heb: het begint pas als een targetman de bal krijgt. Dan komen de mensen onder de bal. Je moet dan altijd zorgen dat er een derde man aanwezig is.”

Eijkelkamp weet als geen ander waarover hij praat. De oud-spits van onder meer PSV en Schalke 04 was zelf jarenlang een klassieke targetman en begeleidde later als spitsentrainer bij FC Twente, PSV, Vitesse en Oranje spelers als Klaas-Jan Huntelaar, Wilfried Bony en Blaise Nkufo. Volgens hem is de targetman veel meer dan een lange speler die een bal kan vasthouden of een kopduel kan winnen. Hij moet een elftal beter laten functioneren.

Ook ADO Den Haag-trainer Maurice Steijn, die in zijn trainersloopbaan vrijwel altijd met een targetman speelt, ziet daarin de belangrijkste meerwaarde. “Het mooiste aan dat soort type spits is dat je heel gevarieerd kunt spelen. Je wilt een gedegen opbouw via een goed positiespel, maar het feit dat je een fysiek sterke spits hebt die met name balvast is, betekent ook dat je gewoon gevarieerd kunt spelen.”

Steijn vervolgt: “Op het moment dat het niet lukt om de opbouw te spelen, speel je een aantal keren de lange bal, waardoor je er wel onderuit kunt voetballen. Dan zie je ook vaak dat tegenstanders zich terugtrekken en dat je vervolgens weer de ruimte krijgt om op te bouwen. In mijn optiek geeft het heel veel variatie in je mogelijkheden.”

De voormalig trainer van onder meer Ajax en Sparta is dan ook duidelijk over het vooroordeel dat met de lange bal gepaard gaat. “Je kunt wel eindeloos blijven voetballen totdat je als rechts- en linksback bij de cornervlag staat en er niet onderuit komt… Of je legt gewoon een keer een goede, bespeelbare bal bij een spits neer en je gaat van daaruit weer voetballen. Voor mij is daar niks mis mee, zeker niet als er een idee achter zit.”

Eijkelkamp ziet nog een ander voordeel. Een targetman kan een ploeg helpen om onder druk uit te komen, maar is ook bijzonder waardevol wanneer een voorsprong verdedigd moet worden. “Met zo'n spits maak je het veld van de tegenstander groot. Dat maakt het voetballen voor de rest van je team makkelijker. Ook de achterhoede krijgt rust als je voorin de bal kunt vasthouden.”

De inmiddels 62-jarige oud-spits weet waar hij over praat. Toen hij in de herfst van zijn carrière naar Schalke 04 vertrok, dacht men in Duitsland een ware Torjäger te contracteren. Niets was minder waar. “Ze dachten daar allemaal dat ik een topscorer was. En ik maakte vervolgens in het eerste seizoen maar drie goals of zo. Dus dat is veel te weinig. Maar ik liet wel anderen beter spelen en andere doelpunten maken.”

“Als jij een goede targetman bent en je bent sterk aan de bal, en je kunt ervoor zorgen dat andere jongens op een goede manier aangespeeld worden, dan kun je van enorm veel van waarde zijn.”

Meer dan een slungel

Toch kleeft er aan de targetman nog altijd een bepaald imago. De lange, fysiek sterke of juist soms slungelachtige spits die vooral zijn lichaam gebruikt, maar technisch tekortkomt. “Waar je mee op moet passen bij een targetman is dat je hem tekortdoet”, benadrukt Steijn. “Het is niet alleen maar een grote, sterke spits die oorlog maakt. Al die grote, sterke spitsen met wie ik gewerkt heb, konden ook allemaal heel goed meevoetballen. Die lieten de ploeg ook beter voetballen.”

Henk Veerman, met zijn lengte van 2,01 meter zelf een opvallend verschijning, herkent de vooroordelen. Ook Brian Brobbey en Luuk de Jong kregen volgens hem regelmatig kritiek. “Maar als je ziet wat zij in de competitie hebben neergezet en ook internationaal laten zien, dan is dat gewoon waanzinnig.”

De spits van FC Volendam ziet zichzelf overigens niet als een pure targetman. De gedeelde topscorer van de Keuken Kampioen Divisie beschikt naar eigen zeggen wel over verschillende eigenschappen die bij het profiel passen, zoals het vasthouden van de bal, het winnen van kopduels en het afmaken van voorzetten. Maar opvallend genoeg vindt hij zichzelf niet het sterkst door de lucht. “Als je aan mij vraagt wat ik beter kan, dan denk ik dat ik over de grond iets beter ben.”

Het nieuwe jasje

Eijkelkamp ziet wel degelijk een verschil tussen de spits van vroeger en die van tegenwoordig. De moderne targetman heeft volgens hem meer dynamiek en wisselt vaker van positie. “Misschien is Wout Weghorst er nog een van de oude stempel, maar als je de rest bekijkt, die jongens die voorin lopen, hebben veel meer dynamiek. Die laten zich terugvallen op het middenveld. Als je bijvoorbeeld Harry Kane ziet, die laat zich ook altijd terugvallen om het spel te maken.”

De klassieke targetman blijft in zijn beleving juist zo diep mogelijk staan, in en rond het strafschopgebied. Als voorbeeld noemt hij zijn werk met Wilfried Bony bij Vitesse. De Ivoriaan was fysiek ijzersterk en balvast, maar liet zich volgens Eijkelkamp aanvankelijk te vaak terugzakken. Daardoor kwam hij bij voorzetten regelmatig te laat in het strafschopgebied.

“Ik ben met hem aan de slag gegaan door beelden te bekijken”, zegt Eijkelkamp. “Ik heb bij hem voor elkaar gekregen dat hij zo diep mogelijk bleef als diepe spits. Het was een geweldige targetman en daardoor werd hij voor de ploeg van veel meer waarde.”

Het is een van de redenen waarom Eijkelkamp pleit voor meer specifieke begeleiding en aandacht voor het profiel. Clubs moeten volgens hem niet alleen naar fysieke eigenschappen kijken, maar ook naar het potentieel van een speler en de manier waarop zijn ploeg hem het best kan bedienen. “Ik vind dat je daarop moet scouten en selecteren, spelers moet begeleiden en beter moet maken. Met spelers die de potentie hebben om dat te kunnen, moet je aan de slag.”

Daarbij is ook een belangrijke rol weggelegd voor de middenvelders. “Ik vind dat middenvelders over het algemeen veel te weinig naar de spits kijken. Er wordt vaak helemaal niet naar een spits gekeken, terwijl hij soms al vijf seconden vrijstaat. Daar kun je wel wat mee doen. Je moet laten merken dat je er bent. Ik moet die bal hebben. Bij mij begint het. Dat moet je uitstralen.”

“Ik zei altijd tegen Nkufo en Bony: ‘wij zijn de slimste voorin, anders hadden we wel achterin gestaan.’ Spitsen zijn namelijk van nature de slimste jongens”, stelt Eijkelkamp, waarna hij enige nuance aanbrengt. “Maar dat geldt niet voor iedereen. Ik heb zelfs tegen verdedigers als Jaap Stam of John de Wolf gespeeld en die waren net zo slim. Tja, dan wordt het lastig.”

Trend

Eijkelkamp en Steijn zien dan ook een duidelijke terugkeer van de targetman. “De topclubs hebben natuurlijk zoveel mogelijkheden met verschillende typen spitsen. Maar je ziet wel degelijk een trend terugkomen van de grote, sterke targetman.”

Veerman is voorzichtiger met die conclusie. Volgens hem zijn de grote centrumspitsen nooit helemaal uit het voetbal verdwenen. Hij wijst onder meer op Luuk de Jong, die jarenlang een belangrijke rol vervulde bij PSV. “Een comeback weet ik niet. Ze zijn nooit echt helemaal weggeweest, maar het is wel een vorm die steeds vaker terug gaat zien.”

Eijkelkamp hoopt vooral dat clubs het profiel op waarde blijven schatten. Voor hem blijft de essentie van een goede targetman in ieder geval altijd overeind. “Hij moet aanwezig zijn, altijd laten weten dat hij de bal wil hebben en zich nooit verstoppen. Hij moet de strijd aangaan met de centrale verdedigers en slim zijn. Hij moet ervoor zorgen dat anderen beter gaan presteren. Je kunt als targetman de middenvelders beter laten functioneren. Een goede targetman laat het team áltijd beter functioneren.”