<
>

Waarom de kritiek op De Boer nooit slonk

ANP Foto

Zelfs de ballad van Frank Lammers zorgde niet voor een amoureuze verandering in het beeld over Frank de Boer. Zeventien miljoen bondscoaches werden allemaal niet verliefd op de enige die de functie mocht uitoefenen. Waarom de kritiek op De Boer nooit slonk.

Na vijftien wedstrijden zit het bondscoachschap van de oudste telg van Nederlands bekendste eeneiige voetbaltweeling erop. Wie de publieke opinie volgt, ziet vooral opluchting en soelaas. Alsof ademhalen weer kan na een periode van verstikking. Het bewind heeft uiteindelijk een levensduur van 279 dagen en dat is niet uitzonderlijk lang voor een bondscoach.

Dat Oranje in vijftien wedstrijden gemiddeld 1.87 punten pakt, is een hele hoop meer dan dat de uitgekotste Danny Blind (1,41) en Guus Hiddink (1,30) tussen 2014 en 2017 bij elkaar schrapen. En toch hoort De Boer volgens menig Nederlander in hetzelfde rijtje thuis. Wat mede lijkt te komen omdat velen Oranjes prestaties spiegelen aan dat van zijn voorganger Ronald Koeman.

Vertrek Koeman
Terug naar het einde van de zomer van 2020. Drie dagen na een van de meest beschamende nederlagen in de clubgeschiedenis van FC Barcelona moet Quique Sétien het veld ruimen. 8-2 verliezen overleeft geen enkele Barça-trainer. 8-2 verliezen van Bayern München in de Champions League is dus de doodsteek voor Sétien. Het plaveit de weg voor Koeman om een volgende droom te vervullen.

Bondscoach worden was ooit ver weg voor de geboren Zaandammer. Koeman maakte genoeg fouten aan het begin van zijn trainerscarrière, maar na geslaagde periodes bij Feyenoord, Southampton en Everton werd het stempel succestrainer steeds vaker aan zijn naam gekoppeld. Een baan stond nog hoger op het dromenplankje van het Sneeuwvlokje dan dat van bondscoach: Barcelona-trainer.

Met een clausule in het Koeman-contract dat hij Oranje mag verlaten als Barça komt, zitten er precies 5 dagen tussen de nederlaag van de Blaugrana tegen Bayern en de aanstelling van Koeman in Catalonië. De zoektocht van de KNVB naar een opvolger gaat niet vlekkeloos. Allereerst omdat de bond al een tijd onder vuur ligt als het gaat om diversiteit binnen de vooral wit-gekleurde voetbalbond. Een bondscoach met een andere achtergrond dan hoofdtrainers van de afgelopen 18 jaar zou daarin een belangrijke stap kunnen zijn.

Derde keus
Wanneer uitlekt dat Frank Rijkaard is benaderd, maar hij liever niet terugkeert in de voetballerij, zien veel prominente personen binnen de voetbalwereld dat als een schijnpoging. Omdat men bij de KNVB al zou weten dat Rijkaard toch nee zou zeggen. Peter Bosz wordt eveneens gevraagd naar zijn beschikbaarheid. Bosz is zo beschikbaar als een hoofdtrainer van een Bundesliga-club beschikbaar kan zijn: niet.

Droomkandidaat volgens velen: Louis van Gaal. Kwalificatie voor het EK is onder Koeman al een feit en om enkel het hoofdtoernooi te doen, zou Van Gaal vier jaar na dato wel uit voetbalpensioen kunnen halen. Maar van een belletje aan De IJzeren Tulp komt het niet. Op 23 september 2020 luidt een persbericht van de KNVB ‘Frank de Boer nieuwe bondscoach’.

Kampioen van de middelmaat
Meteen zijn de reacties alles behalve louter positief. De herinneringen aan De Boer als coach brengt de Nederlander bovenal terug naar Ajax, waar er vier kampioenschappen op rij gevierd konden worden alvorens het twee keer mis ging. Een keer daarvan is op een bewuste slotdag bij De Graafschap. Naast de beroemde tranen in de bus in de Achterhoek staan de elftallen van De Boer vooral bekend als kampioen van de middelmaat en niet om hun sublieme spel.

De internationale trainerscarrière van de Noord-Hollander verloopt vervolgens desastreus. Periodes bij Inter en Crystal Palace eindigen na drie maanden. José Mourinho noemt de Nederlandse coach de ‘slechtste uit de geschiedenis van de Premier League’, omdat de Londenaren vier wedstrijden in de competitie verliezen en niet eens scoren. Zijn tijd bij Atlanta United duurt iets langer, maar bij de Amerikaans kampioen van 2018 slaagt De Boer er niet om in de landstitel opnieuw te veroveren. Na een MLS Is Back-toernooi waarin zijn ploeg drie keer met 1-0 verliest is het Amerikaanse avontuur ook na anderhalf jaar klaar.

Verlies bij debuut
Koeman kwam uit een krachtige periode voor zijn aantreden, dat van zijn opvolger is vooral een sleur geworden. De scepsis bij zijn aanstelling zijn meteen te merken bij de eerste persconferentie. Een vuurpeloton aan vragen schieten langs het hoofd van de kersverse bondscoach. De geboren Hoornaar pareert ze met eerlijkheid, maar na afloop is het niet zo dat de negatieve tendens daarmee is verdwenen. Twee weken na zijn aanstelling volgt de eerste wedstrijd. Een oefenduel met Mexico gaat met 0-1 verloren. Daarmee zet De Boer de slechte traditie voort door – op Dwight Lodeweges na – de eerste wedstrijd als bondscoach niet te winnen.

Het gespreide bedje dat Koeman met EK-kwalificatie en een finaleplek in de Nations League heeft achtergelaten slaapt slecht. De eerstvolgende drie wedstrijden tegen Bosnië, Italië en Spanje zet Oranje niet om in winst, maar een gelijkspel. Het is dat er enorm veel interlands ingepland staan vanwege de nasleep van corona, waardoor Nederland in 2020 toch kan winnen onder zijn nieuwe meester. Midden november zijn Bosnië en Polen slachtoffer van de Nederlandse bewijsdrang en staat Oranje met 2-1 en 3-1 aan de goede kant van de score. Handhaving op het hoogste niveau van de Nations League is daarmee een feit.

Onvoldoende bij tussenrapport
Tussenrapporten noteren de eerste dikke onvoldoendes. Zes wedstrijden in kalenderjaar 2020 onder De Boer en wat rest zijn twee matige overwinningen. Waar Koeman er na zwarte jaren eindelijk in slaagde om het volk te enthousiasmeren met overwinningen tegen absolute toplanden veranderen de wenkbrauwen van richting bij het spel van Oranje onder De Boer. Poverheid is hoofdmoot en met het spel van De Boers Ajax in het geheugen is er vooral een vrees dat dat nog te lang zal duren.

De blessure van aanvoerder Virgil van Dijk is een volgende domper op iets wat steeds meer op een neerwaartse spiraal begint te lijken. Het EK zal onhaalbaar blijken voor een van de beste verdedigers van de wereld, wiens rol in Oranje buitengewoon groot is geworden sinds het tijdperk Koeman. Met Matthijs de Ligt, Stefan de Vrij en Daley Blind zijn er genoeg goede centrumverdedigers over, maar de persoonlijkheid van Big Vig in het elftal is misschien wel nog crucialer voor het elftal.

Afgang in Istanbul
Maart 2021, de volgende interlands dienen zich aan. Gemopper is er niet alleen op het spel van Nederland. Ook over het selectiebeleid zijn er veel meer vraagtekens dan positieve smileys gezet. Een bekend verwijt wordt dat spelers minimaal een x-aantal wedstrijden voor Ajax moeten hebben gespeeld om in aanmerking te komen voor vaderlands glorie. Spelers die bijvoorbeeld ontbreken: Wout Weghorst of een Justin Bijlow. In een leeg stadion in Istanbul dient Nederland vervolgens als kanonnenvoer voor een ontketende Burak Yilmaz: 4-2.

Een storm die nooit is gaan liggen verandert door deze ontluisterende nederlaag opnieuw in een orkaan. 2,5 maand voor het Europees Kampioenschap is Oranje niet eens in de staat om het Turkije moeilijk te maken. Sterker nog, de Turken overklassen Nederland daadwerkelijk. De ploeg moet zich tegen Letland revancheren, maar omdat van de 36 doelpogingen slechts twee doeltreffend zijn, is geen enkele kritische kanttekening daarmee uitgegumd. Ook de 0-7 tegen Gibraltar kan menig fan overtuigen dat De Boer de juiste man op de juiste plek is.

Geen 4-3-3
Het EK komt dichterbij. Persconferenties hebben een amateuristisch gehalte door versprekingen, slordigheden en foute informatie. Duidelijk is in ieder geval dat drie verdedigers achterin moeten voorkomen dat Oranje tegen een onverwachte nederlaag oploopt die uitschakeling kan betekenen. In een land waarin niets zo heilig is als stamppot en een 4-3-3-formatie is dat ook geen mededeling waarvan het land de polonaise gaat lopen.

De voorbereidingstijd op het EK is kort. De selectie is vormgegeven door spelers die er al jaren bij zijn, voetballers met wie De Boer eerder heeft gewerkt en spelers die geen coronabesmetting hebben. Schotland en Georgië dienen als laatste testcase voor de groepsfase van het EK, waarbij een 2-2 tegen Schotland opnieuw niet overhoudt. Ondanks dat Nederland in alles toeleeft naar een eerste eindtoernooi na zeven jaar zijn de verwachtingen niet hooggespannen.

Makkelijke poule
Wat een voordeel lijkt, is dat de groep van Oranje met Oekraïne, Oostenrijk en Noord-Macedonië in alles geen poule des doods is. Het is misschien het enige moment dat de storm aan kritiek enigszins gaat liggen wanneer die drie landen achtereenvolgens worden verslagen. Nog steeds wordt er misschien geen Koeman-voetbal voorgeschoteld, maar met de meeste schoten, dribbels en doelpunten van alle teams in de groepsfase valt er genoeg te genieten.

Na dagenlang wiskundige formules proberen op te lossen over de beste nummers drie komt Tsjechië uit de koker als tegenstander voor de achtste finales. De Tsjechen maken indruk in de groepsfase door Schotland te verslaan, gelijk te spelen tegen Kroatië en minimaal van de Britten te verliezen, maar als laagst genoteerd land op de FIFA-ranking van alle achtste finalisten kan De Boer onmogelijk spreken van pech bij de tegenstander.

Bosvelt = Promes
Toch gaat alles mis wat er mis kan gaan. Na een handsbal van Matthijs de Ligt vergooit Oranje alles in Boedapest. Grootste verwijt dat de coach over zich heen krijgt, is het brengen van Quincy Promes in de tweede helft voor Donyell Malen. De vergelijkingen met Dick Advocaat die in 2004 tegen (ook toen) Tsjechië Paul Bosvelt bracht voor Arjen Robben gaan meteen op. Nederland slaagt er opnieuw niet in een plan B uit te voeren, waardoor de 112-voudig international ook tactisch onkunde wordt verweten in landelijke en internationale pers.

De doelstelling van de halve finale wordt daarmee niet gehaald. Ruim niet gehaald zelfs, want pas bij een kwartfinaleplek zou De Boer zijn contract tot 2022 uit kunnen dienen. Altijd lagen de prestaties van zijn team onder een vergrootglas, maar een vergrootglas was niet nodig om te zien dat de prestaties van Nederland ondermaats waren. De oud-verdediger geeft aan dat de druk die nu op de ploeg is komen te liggen een van de redenen is voor zijn opstappen. Die druk komt voort uit de kritiek die er al maanden op het team ligt en het is juist die kritiek die sinds september nooit is gaan liggen.